نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار فقه و حقوق دانشگاه مذاهب تهران، ایران
2 دانشجو دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه مذاهب اسلامی تهران، ایران
چکیده
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
مشهور فقهای امامیه و جمهور اهل سنت، رابطه ابوت را مانع ثبوت قصاص بر پدر در قتل عمدی فرزند می‌دانند، در حالی که مذهب مالکی در فروض قتل عمدی محرز، قائل به ثبوت قصاص است؛ رویکردی که موضع قانون مجازات اسلامی نیز بر پایه دیدگاه مشهور امامیه شکل گرفته است. مسئله اساسی پژوهش حاضر، امکان‌سنجی فقهی شمول مجازات قصاص بر پدر در فرض ارتکاب قتل عمدی، از مجرای تحلیل اصول مقاصد شریعت است. در این جستار با روش توصیفی–تحلیلی، نسبت میان ادله مانعیت ابوت و مقصد اصلی شریعت در «حفظ دماء» بازخوانی شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که دیدگاه مشهور مبنی بر اطلاق مانعیت ابوت، در مواردی که قتل با «سبق تصمیم و طرح‌ریزی قبلی» رخ می‌دهد، منتهی به نقض غرض شارع از تشریع قصاص خواهد شد. از منظر فقه مقاصدی و در پرتو «نظریه امانت شرعی»، معافیت پدر ناشی از یک مصونیت ذاتی و مطلق نیست، بلکه اماره‌ای نوعیه و مبتنی بر اقتضای ید امانی و شفقت فطری در امر تربیت است که در قتل‌های آنی یا موارد منبعث از هیجان و تادیب موجب تکوین «شبهه دارئه» در اراده جنایی می‌شود. بر این اساس، با احراز سبق تصمیم، وصف امانت موضوعاً منقلب به عدوان محض شده، شبهه دارئه زائل می‌گردد و با تعمیم‌ناپذیری استثناء به سبب مخالفت با روح حاکم بر شریعت در حفظ نفس، عمومات قصاص و اصل تکافؤ دماء حاکم و مجازات قصاص علیه والد قابلیت اجرا می‌یابد.
کلیدواژه‌ها [English]
)