عدم مرزانگاری مفاهیم اعتباری و حقیقی و تأثیر آن در فهم گذاره‌های فقهی و حقوقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشگاه مذاهب اسلامی تهران، تهران، ایران.

2 دکتری، رشته فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران.

چکیده

عدم تفکیک مفاهیم حقیقی از اعتباری، چالشی است که فقه با آن روبه‌روست و در مواردی موجب برداشتهای نادرست و پیامدهای عملی نامطلوب شده، حتی گاهی در برابر ارتکاز عقلایی قرار گرفته، سبب مهجور ماندن و خلط احکام زیادی -به‌ویژه در حوزه معاملات- شده است. نمی توان قوه ناطقه که ذاتی انسان است را براى انسان جعل کرد یا نمى‏توان امری خلاف مقتضای ذات عقد جعل و آن را در عقد شرط کرد. دانش حقوق نیز از این رویه متأثر شده به‌گونه ای که الزام‌آور بودن جریان قواعد حاکم بر مفاهیم حقیقی در اعتباریات، امری مسلم، تلقی شده و قوانین مصوب بر پایه آن، سرنوشتی مشابه با احکام فقهی پیدا کرده اند. از این‌رو ضرورت دارد ابتدا حقیقت این مفاهیم بازشناسایی شود؛ آن گاه استنباطات فقهی مبتنی بر اصول جاری در مفاهیم حقیقی مورد واکاوی و نقد علمی قرار گیرند. با ملاحظه ی اعتباری بودن اغلب مفاهیم فقهی و حقوقی، برخی گزاره های مسلم انگاشته شده قابل خدشه‌اند که با نفی آنها می‌توان به نتایجی دست یافت که هم با عرف عقلا سازگارتر باشد و هم به پویایی بیشتر فقه بیانجامد. هیچ مفهوم اعتباری با یک مفهوم حقیقی یا یک مفهوم اعتباری دیگر رابطه واقعی و نفس‌الامری ندارد. این نوشتار به روش توصیفی-تحلیلی به بررسی برخی آثار و پیامدهای خلط مفاهیم اعتباری و تکوینی پرداخته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Lack of Demarcation of Credit and Real Concepts and its Effect on Comprehending Jurisprudence and Legal Propositions

نویسندگان [English]

  • hamed rostami najafabadi 1
  • mahmood pourbaferani 2
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Imamiyyah Law, Tehran University of Islamic Religions, Tehran, Iran.
2 PhD, Fiqh and Private Law, Tehran Khwarazmi University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Failure to separate real from credit concepts is a jurisprudential challenge that sometimes causes wrong perceptions and undesirable practical consequences in the field of transactions. Since the matter contrary to the nature of the contract cannot be forged and is not stipulated in the contract, the binding nature of the rules governing the real concepts in credit is taken for granted and the approved laws function as jurisprudential rulings. Therefore, it is necessary to recognize these concepts first; then the jurisprudential inferences based on current principles in real concepts to be analyzed and scholarly criticized. Considering the validity of most jurisprudential and legal concepts, some apparently certain propositions are vulnerable and their negation would lead to results that are more compatible with common sense. The current research, which was carried out with a descriptive-analytical method and reliance on library sources, shows that no credit concept has a real and self-evident relationship with a real concept or with another credit concept.

کلیدواژه‌ها [English]

  • credit concepts
  • real concepts
  • jurisprudential propositions
  • legal propositions